Metodologia
Indeks Jakości Życia (IJŻ) opieramy wyłącznie na oficjalnych danych Głównego Urzędu Statystycznego (Bank Danych Lokalnych). Zero ankiet, zero subiektywnych ocen, zero danych „wyliczonych na oko" — każda liczba pochodzi z publicznego rejestru i jest pobierana na właściwym dla niej poziomie administracyjnym.
IJŻ mierzy jakość życia mieszkańców, a nie zamożność budżetu samorządu. Bogata gmina z jedną dużą fabryką płacącą podatek CIT nie oznacza, że jej mieszkańcom żyje się dobrze. Dlatego za miarę zamożności bierzemy dochody z PIT mieszkańców i korzystanie z pomocy społecznej, a nie wpływy do kasy miasta.
— Jak liczymy wynik
// dla wskaźników „mniej = lepiej" (bezrobocie, smog) percentyl jest odwracany
// brak danych = wskaźnik pomijany, pozostałe wagi renormalizowane
Stosujemy normalizację percentylową, a nie skalę min–max. Dzięki temu jedno nietypowe miasto (np. przemysłowe z ekstremalnym wskaźnikiem) nie rozciąga całej skali i nie zaburza wyników pozostałych. Liczy się pozycja względem innych miast, nie odległość od wartości skrajnej.
— 6 kategorii, równe wagi
Każda kategoria waży tyle samo (16,67%). Nie narzucamy, że zarobki są ważniejsze od zdrowia — to najbardziej uczciwe podejście. Jeśli masz inne priorytety, użyj rankingów specjalistycznych (rodzina, kariera, senior…).
— Poziom danych: gmina vs powiat
GUS publikuje część wskaźników na poziomie gminy (L6), a część tylko na poziomie powiatu (L5). To kluczowe rozróżnienie dla uczciwości rankingu.
Dla miast na prawach powiatu (np. Kraków, Gdańsk, Rzeszów) granice gminy i powiatu się pokrywają — wszystkie wskaźniki opisują dokładnie to miasto.
Dla pozostałych miast powiat obejmuje też okoliczne wsie. Pokazywanie „średniego wynagrodzenia w powiecie" jako zarobków w mieście byłoby zmyłką. Dlatego dla miast niebędących na prawach powiatu pomijamy wskaźniki dostępne tylko na poziomie powiatu (wynagrodzenia, bezrobocie, lekarze, pielęgniarki, uczniów na oddział, emisja pyłów) — zamiast podawać dane niereprezentatywne. Miasta te oceniamy wyłącznie wskaźnikami gminnymi, a brakujące kategorie są renormalizowane.
Wolimy pominąć wskaźnik niż podać liczbę „z powiatu" udającą dane miejskie.
— Źródła danych
Wszystkie wskaźniki indeksu: dochody z PIT, pomoc społeczna, wynagrodzenia, bezrobocie, podmioty REGON, zasoby i nowe mieszkania, przedszkola, żłobki, uczniów na oddział, lekarze, pielęgniarki, przychodnie, tereny zieleni, emisja pyłów. Lata 2015–2025.
Współrzędne geograficzne miast do mapy interaktywnej. Dane faktograficzne, nie statystyczne.
— Czas i aktualizacja
• Indeks liczymy dla każdego roku 2015–2025 osobno — możesz prześledzić, jak miasto zmieniało się w czasie.
• Wzrost płac r/r liczony jest jako zmiana względem poprzedniego roku.
• Dane GUS BDL pojawiają się z opóźnieniem ok. 6–12 miesięcy — to naturalne dla statystyki publicznej.
• Roczniki bywają różne dla różnych wskaźników. GUS nie publikuje całej statystyki jednocześnie: wynagrodzenia, bezrobocie, PIT, REGON i mieszkalnictwo są już za 2025, natomiast kadra medyczna, oświata i wyposażenie mieszkań kończą się na 2024, a tereny zieleni na 2023.
• Dla wskaźnika bez najnowszego rocznika podajemy ostatnią dostępną wartość i oznaczamy jej rok w indeksie górnym przy liczbie. Przenosimy w ten sposób wyłącznie wskaźniki wolnozmienne (infrastruktura zdrowotna, oświatowa, wyposażenie mieszkań) i maksymalnie o 3 lata. Wskaźników szybkozmiennych — płac, bezrobocia, PIT — nigdy nie przenosimy: zamrożona dynamika wprowadzałaby w błąd bardziej niż jawny brak danych.
• Zerwanie szeregu w roczniku 2025 — udział gminy w PIT. Ustawa o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, obowiązująca od 1 stycznia 2025, zmieniła podstawę naliczania: udział gminy liczy się od dochodów podatników, a nie od wpływów z podatku. Mediana wskaźnika w 199 badanych miastach wzrosła rok do roku o 130% przy zerowej liczbie spadków w całym kraju. To zmiana definicji, nie wzrost zamożności gmin.
• Co z tego wynika dla rankingu: wyniki wewnątrz rocznika 2025 są poprawne, bo wskaźniki normalizujemy w obrębie jednego roku — wszystkie miasta liczone są na tej samej podstawie. Nieporównywalne są natomiast zestawienia rocznika 2025 z wcześniejszymi. Dlatego przy tym roczniku nie podajemy awansów ani spadków rok do roku, a na wykresach trendu granica 2024/2025 jest oznaczona. Publikujemy oficjalne dane GUS, ale nie przypisujemy miastu ruchu, który wynika ze zmiany prawa.
• Alternatywą byłoby pominięcie takiego wskaźnika i rozdzielenie jego wagi na pozostałe. Odrzuciliśmy to świadomie: wyzerowałoby całą kategorię edukacja, a wyniki kolejnych lat liczone na różnych podstawach wag przestałyby być porównywalne — miasta zmieniałyby pozycje bez żadnej zmiany w rzeczywistości.— Rankingi specjalistyczne (wagi subindeksów)
— Porównywanie miast podobnej wielkości
Ranking ogólny obejmuje wszystkie miasta, ale możesz go zawęzić do grupy wielkości, żeby porównywać podobne z podobnymi:
— Ograniczenia, których jesteśmy świadomi
• Dla miast satelitarnych (np. pod Warszawą) wskaźniki zdrowia odzwierciedlają placówki w danym mieście — mieszkańcy często korzystają z opieki w sąsiedniej metropolii, czego dane gminne nie pokazują.
• Niskie bezrobocie w mieście turystycznym może być częściowo sezonowe.
• Indeks nie obejmuje czynników subiektywnych: kultury, oferty rozrywkowej, bliskości rodziny, krajobrazu.
• Cen mieszkań nie używamy w indeksie — GUS publikuje je wiarygodnie tylko dla kilkunastu największych miast, a my chcemy traktować wszystkie 199 jednakowo.
• Wagi są autorskie — różne priorytety dają różne rankingi. Dlatego udostępniamy rankingi specjalistyczne.
Chcesz zobaczyć ranking w praktyce?
← Wróć do rankingu